Integracja Sensoryczna (SI – Sensory Integration)

Na czym polegają zajęcia Integracji Sensorycznej (SI)?

Zajęcia Integracji Sensorycznej to rodzaj wspomagania dziecka, który odbywa się w specjalnej sali, ale niektóre jego założenia z powodzeniem mogą być wykorzystane w domu. Ma na celu zaspokojenie potrzeb dziecka związanych ze zmysłami, co wpływa na poprawę w zakresie zachowania, koncentracji, umiejętności zabawy, umiejętności ruchowych, koordynacji, etc. Terapia wygląda jak zabawa z wykorzystaniem bogatego zestawu sprzętów (dających możliwość ruchu w przestrzeni, np. huśtawek, hamaków, deskorolki, trampoliny, dużych piłek rehabilitacyjnych), dlatego zalecana jest szczególnie dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym – w przypadku których zabawa jest jednym z głównych etapów prowadzących do rozwoju. Terapia ta jest ciągłym balansowaniem pomiędzy zaspokajaniem potrzeb dziecka i podążaniem za nim (to dziecko pokazuje swoim zachowaniem jakie działania są mu potrzebne do rozwoju na danym etapie życia), a stawianiem określonych wymagań. Podczas zajęć dziecko nie ćwiczy określonych umiejętności, lecz poprawiając integrację sensoryczną wzmacnia procesy nerwowe leżące u podstaw tych umiejętności. Integracja sensoryczna pozwala dziecku „uporządkować” wrażenia, które docierają do niego z otoczenia, zapewniając tym samym spójny odbiór rzeczywistości i pozwalając mu na właściwe w niej funkcjonowanie.

Dla kogo są przeznaczone?

Przede wszystkim dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym o prawidłowym rozwoju, które doświadczają problemów w funkcjonowaniu. Adresatami tej metody są również dzieci z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym, Autyzmem, zespołem Aspergera, zespołem Downa oraz innymi rodzajami niepełnosprawności.

Integracja Sensoryczna przeznaczona jest dla dzieci, które:

  • mają osłabioną równowagę, często się potykają, przewracają;
  • unikają zabaw/aktywności związanych z brudzeniem rąk;
  • mają opóźniony rozwój mowy lub ruchowy;
  • mają problem z utrzymaniem uwagi na zadaniu, nie doprowadzają czynności do końca;
  • mają słabą koordynację ruchową (słabo wycinają, rysują);
  • są wyjątkowo wrażliwe na bodźce (np. zatykają uszy słysząc określony dźwięk);
  • mają obniżoną wrażliwość na bodźce (np. nie zwracają uwagi na zimno, ból);
  • szybko się męczą;
  • są stale w ruchu (biegają, kręcą się, huśtają się);
  • mają trudności z umiejętnościami samoobsługowymi (jedzenie posiłków, ubieranie się);
  • nie lubią zabaw ruchowych, gier sportowych;
  • miewają odruch wymiotny podczas spożywania niektórych pokarmów;
  • nadmiernie często chodzą na palcach;
  • niechętnie dotykają zabawek i innych przedmiotów;
  • nie lubią mycia twarzy, włosów, uszu; nie lubią obcinania paznokci i włosów;
  • mają chorobę lokomocyjną;
  • nie lubią określonych tkanin, z których wykonane są ubrania (np. wełna);
  • mają nienaturalny lęk przed wysokością, ruchem, upadkiem;
  • podczas zajęć stolikowych często podpierają głowę, przysiadają nogi;
  • mają problem z nauczeniem się nowych zadań ruchowych (np. jazda na rowerze);
  • nieprawidłowo chwytają kredkę, długopis;
  • preferują siedzący tryb życia (np. oglądanie telewizji, gra na komputerze);
  • niechętnie podejmują się nowych zadań np. ruchowych;
  • mają trudności z naśladowaniem ruchu;
  • są wycofane, nieśmiałe, lękliwe.

Uwaga!

Z problemów z zakresu integracji sensorycznej dzieci nie wyrosną! One będą rosły razem z nimi. Dlatego tak ważne jest ich wczesne zdiagnozowanie i objęcie treningiem/terapią.

Jakich efektów można się spodziewać?

Zajęcia SI sprawiają, że dziecko lepiej radzi sobie z funkcjonowaniem w środowisku społecznym (przedszkolnym, szkolnym, rodzinnym), ze względu na to, że łatwiej kontrolować mu swoje zachowanie (w sposób nieświadomy i świadomy) – jego układ nerwowy staje się do tego „bardziej przystosowany”. Poziom umiejętności i procesów poznawczych (koncentracja, pamięć, myślenie, etc.) oraz ruchowych (koordynacja, siła, precyzja, etc.) wzrasta. Stopniowo określone trudności z jakimi dziecko się borykało zmniejszają się, dzięki czemu cała rodzina staje się bardziej szczęśliwa. Nie zawsze udaje się wyeliminować wszystkie trudności dziecka, ale zawsze następuje poprawa. Ważnym aspektem jest współpraca ze środowiskiem dziecka (rodziną, opiekunami, placówkami edukacyjnymi).

Jaka jest geneza metody SI?

Metoda integracji sensorycznej (SI) powstała w latach 70-tych XX wieku w USA. Jej autorką jest J. Ayres – doktor psychologii, terapeutka zajęciowa, pracownik naukowy Uniwersytetu w Kalifornii. Wskazała ona na związek funkcji neurofizjologicznych z procesami uczenia się i zachowania. Na podstawie badań wyodrębniła czynniki, które wpływają na procesy integracji sensorycznej, stworzyła standaryzowane narzędzia badawcze oraz sposób pracy z dziećmi z określonymi trudnościami w funkcjonowaniu. Te trudności autorka nazwała zaburzeniami (deficytami) integracji sensorycznej. Metoda integracji sensorycznej jest oparta na neurofizjologii i poparta wieloletnimi badaniami J. Ayres i  jej kontynuatorów w USA oraz krajach Europy Zachodniej. Do Polski metoda integracji sensorycznej (SI) dotarła w 1993 roku.

Jakie są podstawy teoretyczne metody?

Integracja sensoryczna to proces zdefiniowany przez J. Ayres jako: „proces neurologiczny, który pozwala organizować (i integrować – scalać) doświadczenia zmysłowe płynące z ciała danej osoby oraz te, które płyną z otoczenia, tak aby umożliwić efektywne posługiwanie się własnym ciałem w środowisku” (za S. Goddard Blythe: „ Jak osiągnąć sukcesy w nauce? Uwaga, równowaga, koordynacja”, PWN, W-wa 2011 r.).

Innymi słowy jest to zdolność mózgu do prawidłowego scalania informacji dostarczanych przez zmysły. Sygnały przekazywane przez zmysł: dotyku, propriocepcji (czucie głębokie), ruchu (układ przedsionkowy), powonienia, smaku, wzroku, słuchu, łączą się w mózgu z wcześniej pozyskanymi informacjami (wiedzą, którą mamy w pamięci), aby nadać sens otaczającej nas rzeczywistości. Proces ten u ludzi z prawidłowym przetwarzaniem zachodzi płynnie i nieświadomie. Bodźce sensoryczne, aby były zintegrowane powinny być przyjemne.

Pośród czynników, które mogą wpływać na powstanie problemów z prawidłowym przetwarzaniem sensorycznym wymienia się:

  • czynniki genetyczne,
  • czynniki prenatalne (lekarstwa, używki, choroby wirusowe/bakteryjne/komplikacje w trakcie ciąży),
  • wcześniactwo, niska masa urodzeniowa,
  • czynniki okołoporodowe (niedotlenienie, trauma, cięcie cesarskie),
  • czynniki poporodowe (zanieczyszczenia środowiska, hospitalizacje, pobyty w domu dziecka, nadmierna lub zbyt mała stymulacja poprzez ruch, zabawę, interakcje),
  • czynniki emocjonalne,
  • czynniki nieznane.

Klasyfikacja zaburzeń integracji sensorycznej obejmuje trzy podtypy: zaburzenia modulacji, zaburzenia różnicowania sensorycznego i zaburzenia ruchu na bazie sensorycznej.

Zaburzenia modulacji powodują „rozregulowanie” działania zmysłów, co może dawać objawy:

  • poszukiwania określonego bodźca (nadmierne bieganie, kręcenie się wokół własnej osi, wciskanie się w ciasne przestrzenie),
  • unikania bodźca (niechęć do zakładania określonych ubrań, nie znoszenie hałasu, unikanie kąpieli, określonych potraw, zapachów),
  • pozornego „ignorowania” bodźca – braku reakcji (wrażenie jakby dziecko nie słyszało, nie czuło bólu).

Zaburzenia różnicowania sensorycznego powodują, że dzieci nie różnicują intensywności i rodzaju danego bodźca. Natomiast zaburzenia ruchu na bazie sensorycznej dają deficyty w zakresie równowagi, koordynacji, diadochokinezy, motoryki oralnej, motoryki rąk, motoryki gałek ocznych i praksji, co w literaturze określane jest jako „miękkie” deficyty neurologiczne.

W związku z nieprawidłowymi procesami przetwarzania zmysłowego dzieci mogą wykazywać zachowania trudne w konkretnych sytuacjach, zachowywać się zaskakująco, rutynowo.

Dokładna diagnostyka pozwala na różnicowanie zaburzeń integracji sensorycznej od padaczki, alergii, nietolerancji pokarmowych, zaburzeń gospodarki hormonalnej, itp., które mogą dawać podobne objawy.

Kto zajmuje się treningiem/terapią?

Zajęcia z Integracji Sensorycznej prowadzone są tylko przez wyszkolonych i certyfikowanych terapeutów. Dysponują oni wiedzą i doświadczeniem w zakresie:

  • oceny czy dana osoba potrzebuję wsparcia w zakresie SI,
  • wykonania diagnozy, zaplanowania indywidualnego programu terapii i czuwania nad jej przebiegiem.

Więcej informacji na:

http://www.integracjasensoryczna.org.pl
http://www.pstis.pl

W naszym Centrum zajęcia Integracji Sensorycznej prowadzą:

Agnieszka Dyniec
Anna Maksim
Anna Maksim
Alicja Bartnik
Karolina Bryda
Małgorzata Hunik