Integracja Odruchów Pierwotnych wg Sally Goddart-Blythe (INPP)

Na czym polega metoda Integracji Odruchów Pierwotnych wg S. Goddart-Blythe?

inppMetoda oparta jest na codziennym wykonywaniu specjalnego zaleconego przez terapeutę zestawu ćwiczeń, które mają na celu wykształcenie prawidłowych mechanizmów ruchowych. Dzięki temu poprawia się funkcjonowanie osoby w zakresie umiejętności, u których podstawy leży tzw. dojrzałość neuromotoryczna. Wśród takich umiejętności wymienia się m.in. zdolności szkolne: czytanie, pisanie, uważne słuchanie, sprawność gimnastyczną oraz komunikację niewerbalną.

Każdy rodzaj uczenia się jest w określonym stopniu powiązany z motoryką. Wydajne czytanie zależy od płynnego ruchu gałek ocznych, pisanie od prawidłowego skoordynowania ruchu ręki i oka. Zajęcia ruchowe (takie jak WF) i uprawianie sportu wymagają odpowiedniego skoordynowania całego ciała. Natomiast interakcje społeczne, według badań, w 90% odbywają się poprzez kanał niewerbalny – głównie ruchowy! Osoby mające trudności w zakresie dojrzałości neuromotorycznej mogą być w sposób nieświadomy deprecjonowane ze względu na zaburzony przekaz informacji niewerbalnych.

Dla kogo jest przeznaczona?

Skuteczność programu ćwiczeń INPP odnotowuje się u osób w każdym wieku, w przypadku występowania problemów w uczeniu się, radzeniu sobie z emocjami i w kontaktach społecznych.

Metoda przeznaczona jest zwłaszcza dla osób, które miały lub mają powyższe trudności, przy występowaniu następujących objawów:

  • nieprawidłowa postawa przy wykonywaniu zadań przy stole/biurku – podpieranie głowy ręką, zakrywanie oka ręką lub włosami, „pokładanie się” na blacie, siadanie asymetryczne (np. na jednej ugiętej nodze), zawijanie stóp wokół nóg krzesła, nadmierne odchylanie tułowia do przodu lub do tyłu,
  • przestawianie liter, słów lub/i liczb podczas pisania (powyżej 8 r. ż)
  • brak ustalonej lateralizacji (dominacji ręki, oka, ucha, nogi) pow. 8 r. ż.
  • popełnianie licznych błędów w trakcie przepisywania,
  • wolne tempo pisania/przepisywania,
  • nieprawidłowy chwyt długopisu,
  • nieczytelne/mało czytelne pismo (nieadekwatne do czasu przeznaczonego na ćwiczenia),
  • trudności z czytaniem,
  • obniżona koordynacja wzrokowo-ruchowa (np. trudności w grze w piłkę, niechlujne jedzenie, nieczytelne pismo, rysunki nieadekwatne do wieku, etc.),
  • choroba lokomocyjna,
  • zwiększona rozpraszalność,
  • trudność w koncentracji na zadaniu,
  • trudność w wysiedzeniu bez ruchu, bądź powstrzymaniu się od mówienia i wydawania odgłosów,
  • „wyłączanie się”, pogrążanie w rozmyśleniach (np. w trakcie lekcji, wykładu, konferencji),
  • moczenie nocne (powyżej 5 roku życia),
  • trudność w zapamiętaniu prostych instrukcji,
  • obniżona sprawność fizyczna,
  • trudności z nauczeniem się jazdy na rowerze, pływania,
  • trudności z nauczeniem się odczytywania czasu z zegara ze wskazówkami,
  • opóźniony rozwój mowy i zaburzenia artykulacji.

Jeśli obserwują Państwo u siebie lub dziecka w/w zachowania, wówczas zaleca się wypełnienie kwestionariusza wstępnego. Wysoki wynik w kwestionariuszu oznacza, iż warto dokonać pełnej neurorozwojowej diagnozy przy pomocy baterii testów INPP.

Wstępny kwestionariusz INPP

Badania opublikowane w czasopiśmie naukowym The British Journal of Occupational Therapy w październiku 1998 wykazały, że wynik 7 razy „ tak”, bądź więcej w poniższym kwestionariuszu stanowi wskazanie do dalszych badań.

Poniżej znajduje się kwestionariusz dla rodziców, których zaniepokoiło funkcjonowanie dziecka. W przypadku zaobserwowania trudności u siebie, pytania należy odnieść do własnej historii rozwojowej.

  1. Czy w najbliższej rodzinie występowały trudności z uczeniem?
  2. Czy w czasie ciąży wystąpiły jakieś komplikacje?
  3. Czy poród miał nietypowy przebieg, bądź był przedłużony z jakichkolwiek przyczyn? Np. poród kleszczowy?
  4. Czy Pani/Pana dziecko urodziło się przedwcześnie bądź po terminie (wcześniej niż 2 tygodnie przed terminem, bądź później niż 10 dni po terminie)?
  5. Czy waga dziecka wynosiła mniej niż 2,27kg?
  6. Czy Pani/Pana dziecko miało kłopoty z przyjmowaniem pokarmu w pierwszych tygodniach życia?
  7. Czy Pani/Pana dziecko było niezwykle wymagające w pierwszych 6 miesiącach życia?
  8. Czy Pani/Pana dziecko opuściło etap pełzania i raczkowania?
  9. Czy Pani/Pana dziecko nauczyło się późno chodzić (w wieku 16 miesięcy, bądź później)?
  10. Czy Pani/Pana dziecko nauczyło się późno mówić (zaczęło wymawiać frazy składające się z 2-3 wyrazów w wieku 18 miesięcy, bądź później)?
  11. Czy Pani/Pana dziecko miało trudności z nauką ubierania, np. z zapinaniem guzików czy zawiązywaniem sznurowadeł w wieku 6-7 lat?
  12. Czy Pani/Pana dziecko cierpi na alergię?
  13. Czy u Pani/Pana dziecka wystąpiły niepożądane reakcje na szczepionki?
  14. Czy Pani/Pana dziecko ssało palec powyżej 5 roku życia?
  15. Czy Pani/Pana dziecko cierpi na chorobę lokomocyjną?
  16. Czy Pani/Pana dziecku sprawia trudność odczytywanie godziny z zegara ze wskazówkami?
  17. Czy Pani/Pana dziecko miało ogromne trudności z nauczeniem się jazdy na rowerze?
  18. Czy Pani/Pana dziecko cierpiało na częste infekcje ucha, nosa, gardła na którymś z etapów rozwoju?
  19. Czy w pierwszych 3 latach życia Pani/Pana dziecko cierpiało na choroby, w których występowała wysoka gorączka, majaczenie czy konwulsje?
  20. Czy Pani/Pana dziecku sprawia trudność łapanie piłki, wykonanie przewrotów, czy wyraźnie odstaje od grupy podczas zajęć wychowania fizycznego?

Wyniki:

7 x TAK – wskazanie do podjęcia terapii;

6 – 4 x TAK – prawdopodobnie terapia byłaby pomocna w trudnościach, wskazanie do poszerzenia diagnostyki (wypełnienia dodatkowego Kwestionariusza i przeprowadzenia testów diagnostycznych);

2 – 3 x TAK – dziecko nie kwalifikuje się do programu terapii.

Jakich efektów można się spodziewać?

Konsekwentne wykonywanie ćwiczeń zaleconych przez terapeutę przynosi poprawę w zakresie uczenia się, zachowania i relacji społecznych.

Jakie są podstawy teoretyczne metody?

Według definicji przyjętej przez INPP, niedojrzałość neuromotoryczna to przedłużające się nagromadzenie odruchów pierwotnych powyżej pierwszego roku życia oraz brak lub występowanie niedojrzałych odruchów posturalnych powyżej wieku trzech i pół lat. Występowanie lub brak odruchów pierwotnych i posturalnych podczas kluczowych etapów rozwoju stanowi wiarygodny wskaźnik dojrzałości ośrodkowego układu nerwowego. Wskazano także, że nieprawidłowe odruchy mogą być jedną z przyczyn specyficznych trudności w nauce /Florentino 1970, Goddard 1994/96, Wilkinson 1994, Goddard Blythe 1998/ oraz niedojrzałego zachowania. Niedojrzałość neuromotoryczna nie jest tożsama z poziomem intelektualnym dziecka. Jest związana z funkcjonowaniem sensoryczno – motorycznym, przez co wpływa na sferę emocjonalną, społeczną i poznawczą.

Wśród najbardziej istotnych odruchów pierwotnych wymienia się:

Asymetryczny Toniczny Odruch Szyjny (ATOS)

Niezintegrowany odruch ATOS u starszych dzieci może byś jedną z przyczyn specyficznych trudności z pisaniem oraz zaburzać koordynację ręka – oko. ATOS wytwarza niewidoczną poziomą barierę na linii środkowej w ciele, która wpływa w istotny sposób na koordynację. Na przykład dziecku leworęcznemu, u którego występuje ATOS, będzie sprawiało trudności pisanie po prawej stronie kartki; oczy z trudnością przekraczają linię środkową, co może wpływać na koordynację, czytanie i pisanie. Szczątkowy ATOS czasem występuje u dzieci, które potrafią rozwiązywać zadania ustnie, ale nie potrafią zapisywać rozwiązań.

Symetryczny Toniczny Odruch Szyjny (STOS)

Niezintegrowany STOS wiąże się z problemami w zakresie górnej i dolnej części ciała oraz koordynacji ręka – oko, która jest potrzebna do osiągania dobrych wyników na zajęciach wychowania fizycznego. Występowanie STOS-u jest także powiązane z nieprawidłową postawą, nieumiejętnością siedzenia nieruchomo oraz problemami z koncentracją (O’Dell & Cook, 1996 – ”Stopping Hyperactivity – A New Solution”). STOS wpływa na spowolnienie procesu akomodacji wzrokowej (tempa w jakim wzrok przestawia się na różne odległości), a tym samym na tempo i dokładność wykonywania takich samych czynności jak łapanie piłki, czy przepisywanie z tablicy.

Odruch MORO

Niemowlęcy odruch MORO jest formą obronnej reakcji walki/ucieczki. Zwykle zostaje wygaszony około 4 mc ż. po urodzeniu i zostaje zastąpiony reakcją „wzdrygnięcia”. Bardziej dojrzałej formy tego odruchu towarzyszy szybkie zbadanie otoczenia w celu znalezienia źródła niebezpieczeństwa. Jeżeli nie ma niebezpieczeństwa dziecko ignoruje bodziec i wraca do wykonywanej czynności. Z kolei odruch MORO wywołuje natychmiastową reakcję na bodziec zanim świadoma część mózgu będzie miała czas na ocenę sytuacji o odpowiednią reakcję. Dzieci, u których występuje odruch MORO wykazują nadmierne reakcje na bodźce o niewielkim natężeniu, przejawiają niedojrzałe zachowanie oraz mają trudności z ignorowaniem zbędnych bodźców z otoczenia. Może to prowadzić do „przeciążenia” układu sensorycznego i wpływać na zachowanie oraz uwagę.

Odruch Toniczny Błędnikowy (TOB)

Niezintegrowany TOB u starszego dziecka wpływa na napięcie mięśniowe oraz wykształcenie się późniejszych reakcji prostowania i równowagi, stanowiących podstawę integracji układu propriocepcji, koordynacji oraz kontroli ruchów oczu. Stabilne ruchy oczu są niezbędne do skupienia i utrzymania wzroku na widzianych obiektach, a także do czytania, pisania i dopasowania kolumn cyfr.

Odruch Grzbietowy Galanta

Wykazano, że istnieje związek pomiędzy niezintegrowanym odruchem Grzbietowym Galanta, a przedłużającym się moczeniem nocnym u niektórych dzieci powyżej 5 r. ż. Jego występowanie wiąże się z trudnościami z siedzeniem w bezruchu i koncentracją.

Odruch Szukania i Ssania

Utrzymywanie się odruchu szukania oraz brak obecności dojrzałego odruchu ssania może wpływać negatywnie na kontrolę mięśni twarzy w okolicach ust, ułożenia języka podczas połykania, co jest niekiedy przyczyną upośledzenia mowy oraz artykulacji. Wiąże się on także z nadwrażliwością w okolicy ust. Może współtowarzyszyć trudnościom ze spożywaniem określonych pokarmów (nadmierna wybiórczość).

Odruchu Dłoniowy

Niezintegrowany odruch dłoniowy utrudnia wykształcenie się niezależnych ruchów palców oraz związanych z nimi umiejętnościami np. czytelnego pisma.

Wśród najbardziej istotnych odruchów posturalnych wymienia się:

Odruch Prostujący Głowę Optyczny i Błędnikowy

Odruchy prostujące głowę są powiązane z ośrodkami mózgu odpowiedzialnymi za kontrolę ruchów oczu. Nie w pełni rozwinięte odruchy prostującego głowę mogą zaburzać pracę oczu, a tym samym utrudniać czytanie, pisanie, przepisywanie oraz łapanie piłki.

Odruch Prostujący Typu Śrubowego

Nie w pełni rozwinięte odruchy posturalne typu śrubowego mogą wpływać negatywnie na koordynację motoryki dużej, a zwłaszcza integracji dwóch stron ciała oraz części górne i dolnej.

(Tekst opracowano z wykorzystaniem materiałów szkoleniowych z rocznego podyplomowego kursu INPP)

Etapy terapii

Podczas diagnozy przeprowadzane są testy sprawdzające koordynację motoryki dużej i równowagę, funkcjonowanie móżdżka, występowanie niezintegrowanych odruchów pierwotnych i odruchów posturalnych oraz funkcje okoruchowe i percepcję wzrokową. W uzasadnionych przypadkach diagnostykę poszerza się o testy związane z przetwarzaniem słuchowym. Jeśli przyczyna zgłaszanych trudności ma charakter niedojrzałości neuromotorycznej, wówczas zaleca się wejście w specjalny program ćwiczeń neurorozwojowych.

Program terapeutyczny obejmuje zestaw określonych ćwiczeń ruchowych, które należy wykonywać codziennie pod nadzorem rodzica lub nauczyciela (ok. 10 min dziennie). W zależności od postępów dziecka ćwiczenia są modyfikowane co ok. 1-2 miesiące podczas konsultacji z terapeutą prowadzącym. Do osiągnięcia trwałych efektów zaleca się kontynuowanie programu ćwiczeń przez min. 1 rok. Wszystkie ćwiczenia związane z metodą INPP są bezinwazyjne i nie wymagają stosowania leków.

Kto zajmuje się terapią?

Terapia INPP jest prowadzona tylko przez wyszkolonych i certyfikowanych terapeutów po ukończeniu rocznego podyplomowego kursu z ramienia Instytutu INPP. Dysponują oni wiedzą i doświadczeniem w zakresie:

  • oceny czy dany pacjent potrzebuje terapii,
  • wykonania diagnozy, zaplanowania indywidualnego programu terapii i czuwania nad jej przebiegiem.

Więcej informacji na:

http://inpp.org.pl
http://www.inpp.org.uk

W naszym Centrum terapią Integracji Odruchów Pierwotnych wg Sally Goddart-Blythe zajmuje się:

Anna Maksim
Anna Maksim